Kekemelikte Aileler Ne Yapmalı, Ne Yapmamalı?

Çocuklarda kekemelik, ailelerin en çok endişe duyduğu konuşma güçlüklerinden biridir. Çocuk konuşurken takıldığında, kelimeleri tekrar ettiğinde, sesi uzattığında veya konuşmaya başlamakta zorlandığında aileler ne yapacağını bilemeyebilir. Bu süreçte iyi niyetle verilen bazı tepkiler çocuğun konuşma üzerindeki baskısını artırabilir.

Kekemelik her çocukta aynı şekilde görülmez. Bazı çocuklarda kelime veya hece tekrarları daha belirginken, bazı çocuklarda konuşmaya başlarken zorlanma, duraksama veya bloklar görülebilir. Bazı çocuklar ise konuşurken takıldığını fark edip konuşmaktan kaçınmaya başlayabilir. Bu nedenle kekemelikte aile yaklaşımı ve uzman değerlendirmesi önemli bir yere sahiptir.

Kekemelik Nedir?

Kekemelik, konuşmanın akıcılığında yaşanan tekrar, uzatma, duraksama veya bloklarla kendini gösterebilen bir akıcılık bozukluğudur. Çocuk konuşmak istediği halde kelimeye başlamakta zorlanabilir, bazı sesleri uzatabilir veya aynı heceyi birkaç kez tekrar edebilir.

Örneğin çocuk “ben ben ben istiyorum” diyebilir, bir kelimeye başlamadan önce bekleyebilir ya da bazı sesleri normalden uzun çıkarabilir. Bu durum çocuğun iletişim kurma isteğini, özgüvenini ve sosyal ilişkilerini etkileyebilir. Ancak her takılma kekemelik anlamına gelmez. Değerlendirme sürecinde çocuğun yaşı, takılmaların sıklığı, süresi, eşlik eden davranışlar ve aile öyküsü birlikte ele alınır.

Çocuklarda Kekemelik Ne Zaman Görülebilir?

Kekemelik çoğu zaman okul öncesi dönemde, dil gelişiminin hızlı ilerlediği yaşlarda fark edilebilir. Bu dönemde çocuklar daha uzun cümleler kurmaya, düşüncelerini daha ayrıntılı anlatmaya ve dili daha aktif kullanmaya başlar. Bu hızlı gelişim sürecinde bazı çocuklarda konuşma akıcılığında zorlanmalar görülebilir.

Bazı takılmalar kısa süreli olabilirken, bazı çocuklarda durum daha uzun sürebilir veya çocuğun konuşma davranışını etkilemeye başlayabilir. Bu nedenle “zamanla geçer” diyerek uzun süre beklemek yerine, belirtiler devam ediyorsa dil ve konuşma terapisti değerlendirmesi almak daha doğru olabilir.

Aileler Kekemelikte Ne Yapmalı?

Kekemelik yaşayan bir çocuk için aile ortamı oldukça önemlidir. Çocuğun konuşurken kendini güvende hissetmesi, acele ettirilmemesi ve sözünün kesilmemesi destekleyici olabilir.

Ailelerin dikkat edebileceği bazı noktalar şunlardır:

• Çocuğun konuşmasını sabırla dinleyin.
• Sözünü kesmeden cümlesini tamamlamasına izin verin.
• Konuşurken göz temasını doğal şekilde sürdürün.
• Takıldığı anlarda panik veya endişe ifadesi göstermemeye çalışın.
• Çocuğun ne söylediğine odaklanın, nasıl söylediğine değil.
• Ev içinde daha sakin ve yavaş bir iletişim ortamı oluşturun.
• Çocuğa konuşması için yeterli zaman tanıyın.
• Günlük rutinlerde baskısız sohbet fırsatları oluşturun.

Çocuk konuşurken ailenin sabırlı, sakin ve kabul edici bir tutum sergilemesi önemlidir. Bu yaklaşım, çocuğun konuşma sırasında kendini daha rahat hissetmesine yardımcı olabilir.

Aileler Kekemelikte Ne Yapmamalı?

Aileler çoğu zaman çocuğa yardımcı olmak isterken farkında olmadan konuşma üzerindeki baskıyı artırabilir. Özellikle sürekli düzeltme yapmak, çocuğu uyarmak veya konuşmasını kontrol etmeye çalışmak bazı çocuklarda kaygıyı artırabilir.

Aşağıdaki ifadelerden mümkün olduğunca kaçınılmalıdır:

• “Yavaş konuş.”
• “Derin nefes al, tekrar söyle.”
• “Düzgün konuş.”
• “Heyecanlanma.”
• “Önce düşün, sonra konuş.”
• “Bak böyle söyleyeceksin.”

Bu cümleler iyi niyetle söylense de çocukta “Konuşmamda bir sorun var” düşüncesini güçlendirebilir. Çocuk konuşmasına daha fazla dikkat etmeye başladıkça konuşma doğal akışından uzaklaşabilir.

Çocuğun Cümlesini Tamamlamak Doğru mu?

Çocuk konuşurken takıldığında aileler bazen cümleyi onun yerine tamamlamak isteyebilir. Bu davranış kısa vadede çocuğu rahatlatıyor gibi görünse de uzun vadede çocuğun iletişimde daha pasif kalmasına neden olabilir.

Çocuğun ne söylemek istediğini tahmin etseniz bile mümkün olduğunca ona zaman tanımak daha destekleyici olabilir. Sabırla beklemek ve dinlediğinizi göstermek, çocuğa “Seni dinliyorum, acele etmene gerek yok” mesajı verir.

Kekemelikte Ev Ortamı Nasıl Desteklenebilir?

Ev ortamında iletişim hızını biraz yavaşlatmak, çocuğun daha rahat konuşmasına yardımcı olabilir. Burada amaç çocuğa “yavaş konuş” demek değildir. Ailenin kendi konuşma hızını doğal şekilde azaltması, daha sakin bir sohbet ortamı oluşturmasıdır.

Evde uygulanabilecek destekleyici yaklaşımlar şunlardır:

• Çocuğa aynı anda çok fazla soru sormayın.
• Soru yerine yorum cümleleri kurun.
• Gün içinde birebir sakin sohbet zamanları oluşturun.
• Çocuğun ilgilendiği konular hakkında konuşmasına fırsat verin.
• Kardeşler veya aile bireyleri arasında söz kesmeme kuralı oluşturun.
• Çocuğun konuşmasını ödül veya performans gibi değerlendirmeyin.

Örneğin “Bugün okulda ne yaptın, kimlerle oynadın, öğretmenin ne dedi?” gibi peş peşe sorular sormak yerine, “Bugün okuldan mutlu geldin, sanırım güzel bir gün geçirdin” gibi yorum cümleleri kullanabilirsiniz. Bu, çocuğun daha az baskı hissetmesine yardımcı olabilir.

Kekemelik Kendiliğinden Geçer mi?

Bazı çocuklarda konuşma akıcılığındaki takılmalar zaman içinde azalabilir. Ancak hangi çocukta sürecin kendiliğinden azalacağını, hangi çocukta devam edeceğini önceden kesin olarak söylemek mümkün değildir. Bu nedenle belirgin takılmalar devam ediyorsa veya çocuk konuşma konusunda kaygı yaşamaya başladıysa değerlendirme almak önemlidir.

Özellikle takılmalar birkaç aydan uzun sürüyorsa, çocuk konuşmaktan kaçınıyorsa, yüzünde veya bedeninde zorlanma hareketleri görülüyorsa, ailede kekemelik öyküsü varsa ya da çocuk durumun farkında olup üzülüyorsa dil ve konuşma terapisti değerlendirmesi önerilebilir.

Ne Zaman Uzman Değerlendirmesi Alınmalı?

Aileler kekemelikte ne zaman destek almaları gerektiği konusunda kararsız kalabilir. Aşağıdaki durumlarda uzman görüşü almak faydalı olabilir:

• Takılmalar sıklaşıyorsa
• Takılmalar birkaç aydır devam ediyorsa
• Çocuk konuşurken belirgin şekilde zorlanıyorsa
• Konuşmaktan kaçınmaya başladıysa
• Takılmalara göz kırpma, yüz germe, el hareketi gibi davranışlar eşlik ediyorsa
• Çocuk konuşmasıyla ilgili üzülüyor veya utanıyorsa
• Ailede kekemelik öyküsü varsa

Değerlendirme almak, çocuğun mutlaka uzun süreli terapiye başlayacağı anlamına gelmez. Bazı durumlarda aileye bilgilendirme ve takip önerilebilir. Bazı durumlarda ise çocuğun ihtiyacına göre terapi süreci planlanabilir.

DKT Klinik’te Kekemelik ve Akıcılık Değerlendirmesi

DKT Klinik, Adana Seyhan’da çocuk, ergen ve yetişkinlere yönelik dil ve konuşma terapisi değerlendirme ve terapi hizmetleri sunar. Kekemelik ve akıcılık bozukluklarında süreç, bireyin yaşına, konuşma özelliklerine, iletişim ihtiyaçlarına ve günlük yaşamda yaşadığı etkiye göre planlanır.

Çocuğunuzun konuşmasında takılmalar fark ediyorsanız veya kekemelik konusunda nasıl yaklaşmanız gerektiğini merak ediyorsanız uzman değerlendirmesi alarak sürecin nasıl ilerleyebileceği hakkında bilgi edinebilirsiniz.

Kekemelik ve akıcılık bozuklukları hakkında daha detaylı bilgi almak için Akıcılık Bozuklukları / Kekemelik Terapisi hizmet sayfamızı inceleyebilir veya ön görüşme için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Not: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Tanı veya terapi planı yerine geçmez. Çocuğunuzun konuşma akıcılığıyla ilgili endişeniz varsa bir dil ve konuşma terapistinden değerlendirme almanız önerilir.